Đài Loan có hệ thống giao thông thuận tiện, dịch vụ y tế phát triển và nhiều cơ hội học tập, làm việc. Tuy nhiên, để cuộc sống xa nhà diễn ra an toàn, người Việt cần hiểu rõ quy định về cư trú, việc làm, bảo hiểm, thuê nhà, giao thông, phân loại rác và ứng phó với thiên tai.

Ngày càng có nhiều người Việt đến Đài Loan để học đại học, học tiếng Hoa, làm việc trong nhà máy, chăm sóc người cao tuổi hoặc đoàn tụ cùng gia đình. Trong những tháng đầu, khó khăn thường không chỉ đến từ ngôn ngữ mà còn từ sự khác biệt về thủ tục hành chính, cách thuê nhà, giờ thu gom rác, sử dụng bảo hiểm và văn hóa giao thông.

Dưới đây là những lưu ý thiết thực mà người Việt nên biết khi bắt đầu sinh sống lâu dài tại Đài Loan.

Luôn kiểm tra thời hạn ARC và hộ chiếu

Thẻ cư trú ngoại kiều, thường gọi là ARC, là một trong những giấy tờ quan trọng nhất đối với người nước ngoài sinh sống tại Đài Loan. ARC được sử dụng trong nhiều thủ tục như mở tài khoản ngân hàng, đăng ký thuê bao điện thoại, tham gia bảo hiểm, ký hợp đồng thuê nhà và chứng minh tình trạng cư trú.

Theo hướng dẫn của Cơ quan Di trú Đài Loan, sinh viên nước ngoài thuộc diện cư trú phải làm thủ tục trong vòng 30 ngày kể từ ngày tiếp theo sau khi nhập cảnh. Hồ sơ gia hạn ARC có thể được nộp trong vòng ba tháng trước ngày hết hạn. Nếu để quá hạn từ 30 ngày trở lên, người cư trú có thể phải xuất cảnh và xin lại visa phù hợp.

Người Việt nên lưu ngày hết hạn ARC, hộ chiếu, giấy phép lao động và bảo hiểm trong điện thoại hoặc lịch điện tử. Không nên đợi đến tuần cuối cùng mới chuẩn bị hồ sơ vì có thể cần bổ sung giấy xác nhận của trường, chủ sử dụng hoặc nơi cư trú.

Ngoài bản gốc, nên chụp màu toàn bộ giấy tờ và lưu trong email hoặc kho dữ liệu cá nhân. Khi mất ví, điện thoại hoặc hành lý, bản sao điện tử sẽ giúp việc trình báo và xin cấp lại thuận lợi hơn.

Chuyển nhà phải cập nhật địa chỉ cư trú

Nhiều người cho rằng chỉ cần báo địa chỉ mới với trường học, công ty hoặc chủ nhà là đủ. Tuy nhiên, địa chỉ trên hồ sơ cư trú cũng phải được cập nhật với Cơ quan Di trú.

Hướng dẫn dành cho sinh viên quốc tế quy định việc thay đổi địa chỉ phải được đăng ký trong vòng 30 ngày kể từ ngày tiếp theo sau khi chuyển chỗ ở. Không cập nhật đúng hạn có thể bị phạt từ 2.000 đến 10.000 Đài tệ.

Vì vậy, khi chuyển ký túc xá hoặc thuê phòng mới, người cư trú nên chuẩn bị hợp đồng thuê, giấy xác nhận chỗ ở hoặc giấy tờ được Cơ quan Di trú yêu cầu. Địa chỉ mới cũng cần được cập nhật tại ngân hàng, công ty viễn thông, trường học và nơi làm việc để tránh thất lạc thư từ hoặc thông báo quan trọng.

Thuê nhà phải có hợp đồng và kiểm tra phòng trước khi giao tiền

Người thuê nhà không nên chỉ thỏa thuận qua tin nhắn hoặc lời nói. Hợp đồng cần ghi rõ địa chỉ, thời hạn thuê, tiền thuê mỗi tháng, tiền đặt cọc, ngày thanh toán, giá điện, tiền nước, phí quản lý và điều kiện hoàn lại tiền đặt cọc.

Trước khi nhận phòng, nên quay video toàn bộ căn nhà, đặc biệt là tường, sàn, cửa, điều hòa, tủ lạnh, máy giặt và nhà vệ sinh. Những vết nứt, ẩm mốc hoặc đồ dùng đã hư hỏng cần được ghi rõ và gửi lại cho chủ nhà để tránh bị yêu cầu bồi thường khi trả phòng.

Người thuê cũng cần hỏi rõ phòng có được phép đăng ký địa chỉ cư trú hay không. Một số chủ nhà có thể không muốn người thuê dùng địa chỉ để làm ARC, nhưng đây lại là giấy tờ cần thiết đối với người sinh sống hợp pháp.

Không chuyển tiền đặt cọc khi chưa xem được phòng, chưa xác minh người cho thuê hoặc chỉ được cung cấp hình ảnh lấy từ mạng. Với những căn phòng có giá thấp bất thường, yêu cầu chuyển tiền gấp hoặc chủ nhà nói đang ở nước ngoài, người thuê cần đặc biệt cảnh giác.

Không giao hộ chiếu, ARC và tài khoản ngân hàng cho người khác

Hộ chiếu và ARC chỉ nên được cung cấp cho cơ quan, trường học, ngân hàng, bệnh viện hoặc đơn vị có lý do rõ ràng. Khi gửi bản chụp giấy tờ, có thể viết thêm mục đích sử dụng và ngày cung cấp lên ảnh để hạn chế việc bị dùng cho giao dịch khác.

Đặc biệt, không đưa thẻ ATM, sổ ngân hàng, mật khẩu, mã OTP hoặc tài khoản cho người quen sử dụng. Bộ Lao động Đài Loan cảnh báo việc bán hoặc cho người khác mượn tài khoản có thể khiến tài khoản bị sử dụng để nhận tiền lừa đảo hoặc rửa tiền; chủ tài khoản có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm và ảnh hưởng đến quyền tiếp tục làm việc tại Đài Loan.

Các lời mời như “cho mượn tài khoản để nhận lương”, “rút hộ tiền”, “đăng ký sim hộ”, “xác minh ngân hàng qua cuộc gọi video” hoặc “nhận hoa hồng khi chuyển tiền” đều có rủi ro rất cao.

Khi nhận được tin nhắn có đường dẫn lạ hoặc người gọi tự nhận là ngân hàng, cảnh sát hay cơ quan nhà nước, hãy dừng giao dịch và gọi trực tiếp cho ngân hàng. Trường hợp nghi ngờ lừa đảo có thể gọi 165; lao động nước ngoài cũng có thể liên hệ 1955 để được hướng dẫn.

Du học sinh không được tự do đi làm

Sinh viên quốc tế muốn đi làm thêm phải có giấy phép lao động hợp lệ. Ngoài kỳ nghỉ hè và nghỉ đông, tổng thời gian làm việc không được vượt quá 20 giờ mỗi tuần.

Giấy phép làm thêm không đồng nghĩa sinh viên có thể nhận bất kỳ công việc nào. Trước khi đi làm, cần kiểm tra địa điểm, người tuyển dụng, cách tính lương, thời gian làm việc và tình trạng hợp pháp của công việc.

Sinh viên không nên tin những quảng cáo hứa hẹn thu nhập rất cao, không cần tiếng Hoa, trả lương bằng tiền mặt và không cần giấy phép. Việc làm trái phép có thể ảnh hưởng đến ARC, việc học và khả năng tiếp tục cư trú.

Người học cũng không nên dựa hoàn toàn vào tiền làm thêm để đóng học phí. Trong những tháng đầu, sinh viên có thể chưa được cấp giấy phép, chưa quen giao tiếp và chưa tìm được công việc phù hợp.

Lao động cần giữ hợp đồng và phiếu lương

Người lao động nên giữ bản hợp đồng mà mình có thể hiểu được, cùng bảng chấm công, phiếu lương, giấy phép làm việc và thông tin bảo hiểm.

Nếu lương thực nhận thấp hơn thỏa thuận, bị thu khoản phí không rõ ràng, bị ép làm sai công việc, bị giữ giấy tờ hoặc gặp bạo lực, người lao động cần lưu lại tin nhắn, ghi âm hợp pháp, bảng lương và thời gian xảy ra sự việc.

Đường dây 1955 cung cấp tư vấn về hợp đồng, tiền lương, thời gian làm việc, tai nạn nghề nghiệp và phí môi giới. Dịch vụ còn tiếp nhận khiếu nại, hỗ trợ pháp lý, giới thiệu nơi tạm lánh và cung cấp phiên dịch trực tuyến. Tổng đài hoạt động 24 giờ mỗi ngày.

Người lao động không nên tự ý bỏ nơi làm việc hoặc nghe lời người lạ chuyển sang một công việc không có giấy phép. Khi muốn đổi chủ, chấm dứt hợp đồng hoặc gặp tranh chấp, nên gọi 1955 để hỏi đúng quy trình trước khi quyết định.

Hiểu rõ thời điểm được tham gia bảo hiểm y tế

Người nước ngoài có ARC thông thường phải tham gia Bảo hiểm Y tế Toàn dân sau khi cư trú đủ sáu tháng theo cách tính của cơ quan bảo hiểm. Tuy nhiên, người có giấy phép lao động và được tuyển dụng chính thức phải được chủ sử dụng đăng ký bảo hiểm kể từ ngày bắt đầu làm việc.

Sinh viên quốc tế có thể làm thủ tục tham gia thông qua trường học. Trong thời gian chưa đủ điều kiện tham gia bảo hiểm toàn dân, nên kiểm tra xem trường có cung cấp bảo hiểm thương mại hay không và phạm vi chi trả gồm những gì.

Khi đi khám, nên mang ARC, thẻ bảo hiểm và danh sách thuốc đang sử dụng. Người có bệnh nền cần ghi tên hoạt chất thuốc, tiền sử dị ứng và thông tin liên hệ khẩn cấp bằng tiếng Hoa hoặc tiếng Anh.

Bảo hiểm không có nghĩa tất cả dịch vụ y tế đều miễn phí. Người bệnh vẫn có thể phải trả khoản đồng chi trả, thuốc hoặc dịch vụ không nằm trong phạm vi bảo hiểm.

Đi xe máy phải có giấy phép hợp lệ

Xe máy là phương tiện phổ biến tại Đài Loan, nhưng người nước ngoài không được tự động sử dụng giấy phép lái xe của nước mình.

Việc dùng giấy phép lái xe quốc tế phụ thuộc vào nguyên tắc công nhận tương hỗ. Người có giấy phép hợp lệ từ quốc gia hoặc vùng lãnh thổ được công nhận và ở Đài Loan trên 30 ngày phải đăng ký giấy phép quốc tế tại cơ quan quản lý phương tiện.

Trước khi mua hoặc thuê xe, cần kiểm tra chính xác loại bằng được phép sử dụng. Không nên lái xe chỉ vì người bán nói rằng cảnh sát “ít kiểm tra”.

Người lái và người ngồi trên xe máy cần đội mũ bảo hiểm. Khi sở hữu xe, chủ phương tiện cũng phải quan tâm đến bảo hiểm trách nhiệm bắt buộc, phí sử dụng nhiên liệu, đăng kiểm và các khoản phạt chưa thanh toán.

Nếu xảy ra va chạm, không nên tự ý rời hiện trường. Hãy bảo đảm an toàn, chụp lại vị trí phương tiện nếu có thể và gọi cảnh sát 110 để được xử lý.

Ghi nhớ các số điện thoại quan trọng

Khi xảy ra cháy, tai nạn hoặc tình huống cần xe cấp cứu, gọi 119. Khi cần cảnh sát hoặc trình báo tai nạn giao thông, gọi 110. Số 112 có thể được sử dụng trong một số tình huống khẩn cấp trên điện thoại di động, đặc biệt khi không thể kết nối bình thường với nhà mạng.

Ngoài ra, người nước ngoài có thể gọi 1990 để hỏi về cư trú, đời sống, dịch vụ hành chính và các vấn đề liên quan khi sinh sống tại Đài Loan. Số gọi từ nước ngoài là 886-800-001990.

Các số nên lưu trong điện thoại gồm:

• 110: Cảnh sát.
• 119: Cứu hỏa và cấp cứu.
• 165: Phòng chống lừa đảo.
• 1955: Tư vấn và khiếu nại cho lao động nước ngoài.
• 1990: Hỗ trợ thông tin cho người nước ngoài.

Ngoài việc lưu số, nên viết các số quan trọng ra giấy và đặt trong ví phòng trường hợp mất điện thoại.

Chuẩn bị cho động đất, bão và mưa lớn

Động đất và bão là những tình huống người sinh sống tại Đài Loan cần chuẩn bị từ trước, thay vì chờ đến khi có cảnh báo mới tìm hiểu.

Cơ quan Phòng cháy chữa cháy Đài Loan khuyến nghị mỗi người chuẩn bị túi sơ tán đặt gần cửa ra vào, gồm nước uống, thực phẩm, thuốc cá nhân, dụng cụ sơ cứu, quần áo giữ ấm, đèn pin và pin dự phòng. Túi cần được kiểm tra định kỳ để thay đồ hết hạn hoặc bị hỏng.

Ứng dụng 消防防災e點通 cung cấp cảnh báo về động đất, bão, mưa lớn, sóng thần và ngập lụt; đồng thời có bản đồ nơi sơ tán và nội dung hướng dẫn bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt.

Khi xảy ra động đất trong nhà, nguyên tắc cơ bản là hạ thấp người, che chắn đầu và cổ, giữ chắc vị trí an toàn cho đến khi rung lắc dừng. Không nên vội chạy ra cầu thang hoặc thang máy khi tòa nhà vẫn đang rung.

Người sống cùng gia đình hoặc bạn bè nên thống nhất trước địa điểm gặp nhau nếu mất điện thoại hoặc mạng Internet. Bản đồ khu vực, địa chỉ nơi ở và thông tin người liên hệ cũng nên được lưu ngoại tuyến.

Phân loại rác và tìm hiểu lịch xe rác tại địa phương

Rác sinh hoạt tại Đài Loan phải được phân loại thành rác tái chế, rác nhà bếp và rác thông thường. Một số địa phương còn áp dụng túi rác chuyên dụng có thu phí, trong khi lịch và cách thu gom có thể khác nhau giữa từng thành phố, huyện.

Người mới chuyển đến nên hỏi chủ nhà, quản lý ký túc xá hoặc hàng xóm về:

• Thời gian xe rác đi qua.
• Điểm tập kết rác.
• Loại túi được phép sử dụng.
• Lịch thu đồ tái chế.
• Cách xử lý đồ cồng kềnh như nệm, bàn, ghế và thiết bị điện.

Không nên đặt túi rác ngoài đường hoặc hành lang khi chưa đến giờ thu gom. Đối với đồ lớn, cần liên hệ đơn vị vệ sinh địa phương thay vì tự bỏ cạnh thùng rác.

Tôn trọng quyền riêng tư và văn hóa cộng đồng

Không nên tự ý chụp cận mặt người khác rồi đăng lên mạng, đặc biệt tại nơi làm việc, bệnh viện, ký túc xá hoặc nhà riêng. Khi muốn sử dụng hình ảnh cho quảng cáo, tuyển dụng hoặc nội dung thương mại, cần hỏi rõ người xuất hiện trong ảnh.

Tại khu dân cư, cần chú ý tiếng ồn vào buổi tối, giữ sạch khu vực chung và tuân thủ quy định hút thuốc của tòa nhà. Khi nấu ăn trong phòng thuê, nên kiểm tra hệ thống thông gió và quy định về thiết bị sử dụng lửa.

Việc học một số câu tiếng Hoa liên quan đến địa chỉ, bệnh viện, công việc, tiền thuê nhà và tình huống khẩn cấp sẽ giúp cuộc sống thuận lợi hơn. Tuy nhiên, khi chưa hiểu hợp đồng hoặc giấy tờ pháp lý, không nên ký chỉ vì ngại hỏi.

Chủ động tìm hiểu giúp cuộc sống xa nhà an toàn hơn

Sinh sống tại Đài Loan có thể mang lại nhiều cơ hội học tập, thu nhập và trải nghiệm mới. Nhưng để ổn định lâu dài, người Việt cần chủ động quản lý giấy tờ, tuân thủ quy định làm việc, giữ an toàn tài khoản ngân hàng và chuẩn bị cho các tình huống khẩn cấp.

Điều quan trọng nhất là không phụ thuộc hoàn toàn vào lời nói của môi giới, chủ nhà, người quen hoặc những bài đăng trên mạng xã hội. Những vấn đề liên quan đến cư trú, việc làm, bảo hiểm và pháp luật nên được kiểm tra qua cơ quan chính thức.

Giữ bản sao giấy tờ, lưu các số hỗ trợ, đọc kỹ hợp đồng và hỏi ngay khi chưa hiểu là những việc đơn giản nhưng có thể giúp người Việt tránh được nhiều rủi ro trong suốt thời gian sinh sống tại Đài Loan.

#duhocdailoan #xkld #cuocsongdailoan