Chuẩn bị sang Đài Loan học tập hoặc làm việc không chỉ là mua vé máy bay và sắp xếp hành lý. Người Việt cần kiểm tra kỹ visa, giấy tờ cư trú, hợp đồng, bảo hiểm, quy định làm thêm và các khoản phí phải đóng. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến người mới sang gặp khó khăn về nhập cảnh, tài chính hoặc quyền lợi pháp lý.

Đài Loan là điểm đến quen thuộc của sinh viên và người lao động Việt Nam. Tuy nhiên, hai nhóm này có mục đích nhập cảnh, loại visa, quyền làm việc và thủ tục cư trú khác nhau. Người chuẩn bị sang Đài Loan cần sử dụng đúng hồ sơ của mình, không lấy kinh nghiệm của du học sinh áp dụng cho lao động hoặc ngược lại.

Dưới đây là những nội dung cần kiểm tra trước ngày khởi hành và trong những tuần đầu sau khi tới Đài Loan.

Kiểm tra hộ chiếu, visa và thông tin cá nhân

Trước khi mua vé, người đi cần kiểm tra thời hạn hộ chiếu, họ tên, ngày sinh, số hộ chiếu, loại visa và thời hạn được phép nhập cảnh. Tên trên vé máy bay phải trùng khớp với hộ chiếu.

Theo hướng dẫn của Cục Lãnh sự Đài Loan, hồ sơ xin visa cư trú dành cho sinh viên thường yêu cầu hộ chiếu còn hạn ít nhất sáu tháng, đơn xin visa, ảnh, giấy báo nhập học và những giấy tờ bổ sung phù hợp với từng chương trình. Một số trường hợp có thể phải nộp giấy khám sức khỏe, chứng minh tài chính, bằng cấp hoặc bảng điểm đã được xác nhận. Yêu cầu cụ thể phụ thuộc vào loại hình học tập và hoàn cảnh của từng ứng viên.

Du học sinh cần phân biệt visa cư trú, visa thăm thân, visa học tiếng và visa dành cho chương trình trao đổi. Việc có giấy báo nhập học không đồng nghĩa người học có thể sử dụng bất kỳ loại visa nào để cư trú dài hạn.

Với người đi làm việc theo hợp đồng, cần kiểm tra tên chủ sử dụng, địa chỉ làm việc, ngành nghề và thời hạn giấy phép. Nếu công ty, nhà máy hoặc công việc thực tế khác với thông tin đã ký tại Việt Nam, người lao động không nên im lặng hoặc tự ý bỏ đi mà cần liên hệ cơ quan hỗ trợ để được hướng dẫn đúng thủ tục.

Tờ khai nhập cảnh Đài Loan được thực hiện trực tuyến và hoàn toàn miễn phí

Người thuộc diện phải khai báo nhập cảnh cần hoàn thành Taiwan Arrival Card – TWAC. Từ ngày 1/10/2025, TWAC chính thức thay thế tờ khai nhập cảnh bằng giấy. Việc khai có thể được thực hiện trong vòng bảy ngày trước ngày dự kiến nhập cảnh và không mất phí.

Thông tin thường cần chuẩn bị gồm hộ chiếu, email, nghề nghiệp, số điện thoại, chuyến bay và nơi lưu trú tại Đài Loan. Người đi nên tự khai trên hệ thống chính thức hoặc nhờ người thân hỗ trợ, không nên thanh toán cho các trang trung gian tự nhận cung cấp “dịch vụ khai TWAC”.

Sau khi khai, nên chụp lại màn hình xác nhận hoặc lưu email liên quan. Thông tin khách sạn, ký túc xá, công ty hoặc nơi ở phải chính xác để có thể trả lời khi nhân viên nhập cảnh yêu cầu.

Không mang hộ hành lý và thực phẩm không rõ nguồn gốc

Một trong những rủi ro phổ biến là nhận cầm hộ vali, túi xách, thuốc, thực phẩm hoặc đồ điện tử cho người khác. Hải quan Đài Loan khuyến cáo hành khách không mang hành lý hộ, vì người đứng tên và trực tiếp vận chuyển phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hàng hóa nằm trong hành lý của mình.

Đi qua luồng xanh tại sân bay được hiểu là hành khách khai báo không có hàng hóa bị cấm, bị hạn chế hoặc phải nộp thuế. Nếu cơ quan chức năng phát hiện hàng không khai báo hoặc thông tin gian dối, hành khách có thể bị tịch thu hàng, xử phạt hoặc truy cứu trách nhiệm tùy tính chất vụ việc.

Người chuẩn bị sang Đài Loan nên hạn chế mang thịt, sản phẩm từ động vật, cây trồng, hạt giống, thuốc không có nhãn và các loại thực phẩm tự chế biến. Khi cần mang thuốc điều trị dài ngày, nên để nguyên bao bì, mang theo đơn hoặc giấy xác nhận của bác sĩ và kiểm tra trước quy định nhập khẩu.

Tuyệt đối không nhận vận chuyển đồ với lý do “chỉ là thực phẩm”, “quà cho người thân” hoặc “bên kia sẽ có người lấy”. Người vận chuyển vẫn có thể phải chịu trách nhiệm ngay cả khi nói rằng mình không biết bên trong có gì.

Du học sinh phải làm thẻ cư trú đúng thời hạn

Người nước ngoài nhập cảnh bằng visa cư trú phải thực hiện thủ tục xin Alien Resident Certificate – ARC, thường được gọi là thẻ cư trú. Theo hướng dẫn hiện hành của Cơ quan Di trú Đài Loan, hồ sơ phải được nộp trong vòng 30 ngày, tính từ ngày tiếp theo sau khi nhập cảnh. Việc không thực hiện đúng thời hạn có thể bị xử phạt.

Du học sinh có thể sử dụng hệ thống trực tuyến dành cho sinh viên nước ngoài để làm ARC, gia hạn cư trú hoặc đăng ký thay đổi thông tin. Sau khi chuyển nhà hoặc thay đổi địa chỉ cư trú, người có ARC cũng phải đăng ký cập nhật trong thời hạn quy định.

Người mới sang nên nhờ phòng quốc tế của trường kiểm tra hồ sơ, nhưng không nên giao toàn bộ trách nhiệm cho trường. Sinh viên cần tự ghi nhớ ngày hết hạn của ARC, hộ chiếu và bảo hiểm. Việc quên gia hạn có thể ảnh hưởng đến quyền cư trú, học tập, tài khoản ngân hàng và xuất nhập cảnh.

Đối với người lao động, hồ sơ cư trú và giấy phép thường được chủ sử dụng hoặc đơn vị dịch vụ hỗ trợ. Dù vậy, người lao động vẫn cần giữ bản chụp hộ chiếu, ARC, giấy phép làm việc và hợp đồng để sử dụng khi có tranh chấp.

Du học sinh không được tự do đi làm ngay sau khi nhập học

Nhiều người lựa chọn Đài Loan vì muốn vừa học vừa làm. Tuy nhiên, sinh viên quốc tế muốn làm thêm phải xin giấy phép lao động trước. Thời gian làm thêm thông thường không được vượt quá 20 giờ mỗi tuần, trừ thời gian nghỉ hè và nghỉ đông.

Sinh viên không nên nhận công việc chỉ dựa trên lời mời qua Facebook, LINE hoặc hội nhóm cộng đồng. Trước khi bắt đầu, cần kiểm tra:

• Công việc có phù hợp với giấy phép hay không.
• Chủ tuyển dụng có cung cấp địa chỉ và cách tính lương rõ ràng không.
• Có yêu cầu nộp hộ chiếu, ARC hoặc tiền đặt cọc bất thường không.
• Nơi làm việc có nguy hiểm hoặc thuộc loại hình không phù hợp với sinh viên không.

Việc đi làm không có giấy phép, làm vượt phạm vi cho phép hoặc bỏ học để đi làm toàn thời gian có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tư cách sinh viên và quyền cư trú.

Thu nhập làm thêm cũng không nên được xem là nguồn duy nhất để đóng học phí. Trong những tháng đầu, sinh viên có thể chưa có giấy phép, chưa giao tiếp tốt bằng tiếng Hoa và chưa tìm được công việc phù hợp. Gia đình nên chuẩn bị một khoản dự phòng đủ trang trải tiền nhà, ăn uống, đi lại, bảo hiểm và học phí.

Người lao động phải được giữ một bản hợp đồng

Người lao động Việt Nam cần yêu cầu nhận và giữ bản hợp đồng bằng ngôn ngữ mình có thể hiểu. Cơ quan Phát triển Nguồn nhân lực Đài Loan cho biết chủ sử dụng hoặc đơn vị môi giới có nghĩa vụ cung cấp cho lao động nước ngoài một bản hợp đồng; việc từ chối cung cấp là hành vi vi phạm.

Trước khi xuất cảnh, cần đối chiếu giữa hợp đồng và nội dung được tư vấn, bao gồm:

• Tên, địa chỉ của chủ sử dụng.
• Công việc và địa điểm làm việc.
• Mức lương cơ bản.
• Cách tính giờ làm thêm.
• Tiền ăn, ở, bảo hiểm và phí dịch vụ.
• Thời hạn hợp đồng.
• Điều kiện nghỉ việc, chuyển chủ hoặc về nước.

Không nên chỉ nghe lời hứa rằng “sang đó sẽ có nhiều tăng ca” hoặc “lương thực nhận chắc chắn cao hơn hợp đồng”. Thu nhập thực tế còn phụ thuộc vào đơn hàng, ca làm, các khoản khấu trừ hợp pháp và số giờ làm thêm.

Người lao động nên chụp lại toàn bộ hợp đồng, phiếu thu và bảng lương, sau đó lưu trên email hoặc tài khoản đám mây để tránh mất khi điện thoại hỏng hoặc giấy tờ bị thất lạc.

Cảnh giác với phí môi giới và “phí mua việc”

Bộ Lao động Đài Loan cảnh báo đơn vị môi giới không được yêu cầu người lao động trả khoản gọi là “phí mua việc” để được gia hạn hợp đồng hoặc chuyển sang công việc khác. Khi bị yêu cầu trả khoản tiền bất thường, người lao động cần yêu cầu phiếu thu, hỏi rõ căn cứ và gọi đường dây hỗ trợ trước khi thanh toán.

Không giao tiền mặt mà không có chứng từ. Không vay nóng để nộp khoản phí chưa được giải thích. Không ký vào giấy trắng, giấy bằng tiếng Hoa chưa được dịch hoặc giấy xác nhận rằng người lao động “tự nguyện” trả một khoản tiền mà thực tế không hiểu nội dung.

Nếu phát hiện lương thấp hơn hợp đồng, bị giữ giấy tờ, bị ép làm công việc khác, bị đe dọa hoặc môi giới thu phí trái phép, người lao động nên lưu tin nhắn, ghi lại thời gian, địa điểm, tên người liên quan và gọi cơ quan hỗ trợ.

Ghi nhớ hai số điện thoại quan trọng: 1955 và 1990

Đường dây 1955 dành cho vấn đề của lao động nước ngoài, cung cấp tư vấn, tiếp nhận khiếu nại, hỗ trợ pháp lý, phiên dịch và giới thiệu nơi bảo vệ khẩn cấp. Dịch vụ hoạt động 24 giờ mỗi ngày, miễn phí và có hỗ trợ tiếng Việt.

Số 1990 là đường dây tư vấn dành cho người nước ngoài tại Đài Loan, phù hợp với các câu hỏi về cư trú, đời sống và dịch vụ hành chính. Cơ quan Di trú Đài Loan cũng công bố số gọi từ nước ngoài là 886-800-001990.

Người mới sang nên lưu các số này trong điện thoại và gửi cho gia đình. Khi xảy ra tình huống khẩn cấp liên quan đến an toàn, bạo lực hoặc tai nạn, có thể gọi cảnh sát hoặc cơ quan cứu hộ tại địa phương.

Bảo hiểm y tế của sinh viên và người lao động không giống nhau

Người nước ngoài có ARC nhưng chưa có việc làm ổn định thường phải tham gia Bảo hiểm Y tế Toàn dân sau khi đáp ứng điều kiện cư trú sáu tháng. Sinh viên nước ngoài có thể làm thủ tục tham gia thông qua trường.

Đối với người có công việc hợp pháp và chủ sử dụng cố định, việc tham gia bảo hiểm y tế được thực hiện thông qua chủ sử dụng kể từ ngày bắt đầu làm việc theo điều kiện áp dụng.

Du học sinh nên hỏi rõ trường về bảo hiểm trong sáu tháng đầu, bởi bảo hiểm thương mại của trường và Bảo hiểm Y tế Toàn dân không phải lúc nào cũng có phạm vi chi trả giống nhau.

Người có bệnh nền cần mang đủ thuốc trong phạm vi được phép, giấy tờ khám bệnh, tên hoạt chất và thông tin dị ứng. Không nên chỉ ghi tên thương mại của thuốc Việt Nam vì bác sĩ tại Đài Loan có thể sử dụng nhãn hiệu khác.

Chuẩn bị tiền dự phòng thay vì chỉ tính tháng đầu tiên

Người lao động có thể chưa nhận được lương ngay sau khi tới nơi. Sinh viên có thể phải đóng cùng lúc học phí, ký túc xá, tiền đặt cọc nhà, thẻ cư trú, sim điện thoại và các chi phí sinh hoạt ban đầu.

Trước khi lên đường, nên lập ngân sách cho ít nhất các khoản: vé máy bay, di chuyển từ sân bay, chỗ ở, ăn uống, điện thoại, bảo hiểm, khám sức khỏe, ARC và tiền khẩn cấp.

Không nên mang toàn bộ tiền mặt trong một túi. Có thể chia thành một phần tiền mặt, một thẻ thanh toán quốc tế và một nguồn dự phòng do gia đình giữ. Không cho người lạ mượn tài khoản ngân hàng, thẻ ATM, sim điện thoại hoặc mã xác thực.

Học tiếng Hoa càng sớm càng tốt

Một số chương trình đại học được giảng dạy bằng tiếng Anh, nhưng sinh hoạt hằng ngày, thuê nhà, khám bệnh, đi làm thêm và giao tiếp với doanh nghiệp vẫn có thể cần tiếng Hoa.

Đối với người lao động, những câu cơ bản về an toàn, máy móc, thời gian làm việc, sức khỏe và quyền lợi có thể giúp giảm hiểu nhầm. Nên học trước cách đọc địa chỉ, số tiền, ngày tháng và những từ thường xuất hiện trên bảng lương.

Người mới sang có thể lưu địa chỉ nơi ở bằng cả chữ Hoa và tiếng Anh, đồng thời chụp bản đồ đường về ký túc xá hoặc nhà máy để sử dụng khi điện thoại mất mạng.

Đừng để hộ chiếu, ARC và tài khoản cá nhân bị lợi dụng

Hộ chiếu và ARC là giấy tờ quan trọng. Chỉ cung cấp bản chụp khi biết rõ đơn vị nhận, mục đích sử dụng và phạm vi lưu trữ. Khi gửi ảnh giấy tờ cho một giao dịch cụ thể, có thể ghi chú lên bản chụp về mục đích và ngày cung cấp.

Không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng hoặc mã xác nhận ứng dụng cho người khác. Không đứng tên mở tài khoản, nhận tiền, chuyển tiền hoặc đăng ký sim giúp người mới quen. Những lời mời “cho mượn tài khoản để nhận lương”, “chuyển hộ tiền” hoặc “đăng ký hộ dịch vụ” có thể khiến chủ tài khoản bị liên quan đến hành vi lừa đảo.

Checklist trước ngày lên máy bay

Trước khi rời Việt Nam, người đi nên kiểm tra lần cuối:

1. Hộ chiếu, visa và vé máy bay đúng thông tin.
2. Giấy báo nhập học hoặc hợp đồng lao động.
3. Địa chỉ nơi ở, trường học, công ty và người đón.
4. Tờ khai TWAC nếu thuộc diện phải khai.
5. Bản chụp điện tử của toàn bộ giấy tờ.
6. Tiền dự phòng và phương án thanh toán.
7. Thuốc, giấy khám bệnh và đơn thuốc cần thiết.
8. Không có hành lý nhận cầm hộ.
9. Số điện thoại 1955, 1990 và người liên hệ khẩn cấp.
10. Kế hoạch làm ARC, bảo hiểm và đăng ký nhập học sau khi đến nơi.

Chuẩn bị đúng giúp hành trình tại Đài Loan an toàn hơn

Đi du học hoặc làm việc ở nước ngoài là cơ hội lớn, nhưng cũng đặt người mới sang vào môi trường pháp luật, ngôn ngữ và văn hóa khác biệt.

Du học sinh cần ghi nhớ rằng visa học tập không đồng nghĩa được làm việc tự do. Người lao động cần hiểu rằng môi giới hoặc chủ sử dụng không có quyền tùy ý giữ giấy tờ, thay đổi hợp đồng hay thu các khoản phí không rõ ràng.

Điều quan trọng nhất là không phụ thuộc hoàn toàn vào lời nói của môi giới, người quen hoặc các bài đăng trên mạng xã hội. Mọi thông tin liên quan đến visa, cư trú, bảo hiểm và quyền lao động nên được đối chiếu với trường học, chủ sử dụng và cơ quan chính thức của Đài Loan.

Chuẩn bị kỹ từ trước khi lên máy bay sẽ giúp người Việt giảm chi phí phát sinh, tránh vi phạm và chủ động bảo vệ quyền lợi của mình ngay từ những ngày đầu tại Đài Loan.

#thongtin #duhocdailoan #xkld